Wat is meralgia paresthetica?

Meralgia paresthetica is een aandoening waarbij een kleine gevoelszenuw van het bovenbeen onder druk komt te staan.

Deze zenuw heet de nervus cutaneus femoris lateralis of lateral femoral cutaneous nerve.

De zenuw loopt vanuit het bekken naar het bovenbeen en passeert meestal vlak onder de liesband, dicht bij het voorste uitstekende deel van het bekken. Net op deze plaats kan de zenuw geïrriteerd of samengedrukt raken.

Hierdoor kunnen pijn, een branderig gevoel, tintelingen of gevoelloosheid ontstaan aan de voor- en buitenzijde van het bovenbeen.

Belangrijk is dat deze zenuw uitsluitend voor het gevoel zorgt. Ze stuurt geen spieren aan.

Meralgia paresthetica veroorzaakt daarom normaal gezien geen spierzwakte of verlamming van het been.

Welke klachten zijn typisch?

De klachten bevinden zich meestal aan één zijde, aan de voor- of buitenzijde van het bovenbeen.

Typische symptomen zijn:

• een brandend of prikkelend gevoel

• tintelingen

• een slapend of doof gevoel

• pijn aan de buitenzijde van het bovenbeen

• een overgevoelige huid

• onaangenaam gevoel wanneer kleding over de huid wrijft

• soms een scherpe of elektrische pijn

• soms juist bijna volledig verlies van gevoel in een stukje van het bovenbeen

De grootte van het aangedane gebied verschilt sterk van patiënt tot patiënt.

De klachten kunnen toenemen bij:

• lang rechtstaan

• lang wandelen

• het strekken van de heup

• strakke kleding

• een strakke broeksriem

• druk ter hoogte van de lies

Sommige patiënten ervaren vooral pijn, terwijl andere patiënten voornamelijk tintelingen of gevoelloosheid hebben.

Welke klachten passen minder goed bij meralgia paresthetica?

Omdat de nervus cutaneus femoris lateralis uitsluitend een gevoelszenuw is, veroorzaakt een geïsoleerde meralgia paresthetica normaal gezien geen:

• krachtsverlies in het been

• doorzakken van de knie

• verlamming van spieren

• afwijkende knie- of enkelreflexen

• problemen met plassen of stoelgang

Ook uitgesproken rugpijn met uitstralende pijn vanuit de rug naar het been kan wijzen op een andere oorzaak.

Wanneer dergelijke klachten aanwezig zijn, wordt daarom ook gekeken naar bijvoorbeeld een probleem van de zenuwwortels in de lage rug, de plexus of de nervus femoralis.

Waardoor ontstaat meralgia paresthetica?

De zenuw passeert door een anatomisch nauwe zone ter hoogte van de liesband. Druk of rek op deze plaats kan de zenuw irriteren.

Mogelijke factoren zijn:

• strakke broeken of kleding

• een strakke broeksriem

• zware gereedschaps- of beroepsriemen

• gewichtstoename of overgewicht

• zwangerschap

• diabetes

• littekenweefsel na een operatie

• eerdere chirurgie rond het bekken of de heup

• trauma ter hoogte van de lies of het bekken

• langdurige positionering tijdens bepaalde operaties

Soms ontstaat de aandoening zonder duidelijke aanleiding.

De anatomie van de zenuw verschilt bovendien aanzienlijk van persoon tot persoon. Bij sommige mensen loopt de zenuw op een andere plaats onder of door de liesband, waardoor ze gevoeliger kan zijn voor compressie.

Is overgewicht een oorzaak?

Overgewicht is een bekende risicofactor.

Extra druk in de buik en ter hoogte van de lies kan de nervus cutaneus femoris lateralis tegen de liesband drukken.

Dat betekent echter niet dat iedere patiënt met meralgia paresthetica overgewicht heeft. Ook slanke patiënten kunnen de aandoening ontwikkelen.

Wanneer gewichtsverlies medisch aangewezen is, kan dit bij sommige patiënten helpen om de druk op de zenuw te verminderen.

Diagnose

Gesprek en neurologisch onderzoek

De diagnose kan vaak worden vermoed op basis van het typische klachtenpatroon.

Tijdens het neurologisch onderzoek wordt gekeken naar:

• de precieze plaats van de gevoelsstoornissen

• gevoeligheid of pijn rond de liesband

• de kracht van de spieren van het been

• de reflexen

• eventuele tekenen van een zenuwprobleem vanuit de rug

Het feit dat de klachten zich beperken tot een gebied aan de buitenzijde van het bovenbeen en dat kracht en reflexen normaal zijn, ondersteunt de diagnose.

Is een scan altijd nodig?

Nee.

Bij een zeer typisch klachtenpatroon is niet altijd beeldvorming noodzakelijk.

Aanvullend onderzoek wordt vooral overwogen wanneer:

• het klachtenpatroon niet typisch is

• er ook rugpijn aanwezig is

• er krachtsverlies bestaat

• de reflexen afwijkend zijn

• de klachten een groter deel van het been omvatten

• er twijfel bestaat tussen meralgia paresthetica en een zenuwprobleem vanuit de rug

• er een andere aandoening van het bekken of de heup wordt vermoed

In deze situaties kan bijvoorbeeld een MRI van de lage rug of het bekken aangewezen zijn.

Echografie

Een echografie kan helpen om de nervus cutaneus femoris lateralis ter hoogte van de lies zichtbaar te maken.

Daarbij kan gekeken worden naar:

• de ligging van de zenuw

• eventuele verdikking

• anatomische varianten

• de plaats waar de zenuw mogelijk onder druk staat

Echografie kan bovendien worden gebruikt om een infiltratie zeer gericht rond de zenuw uit te voeren.

EMG en zenuwgeleidingsonderzoek

Een zenuwgeleidingsonderzoek kan in bepaalde gevallen aanvullende informatie geven.

Bij meralgia paresthetica is dit onderzoek echter technisch moeilijker en minder betrouwbaar dan bijvoorbeeld bij een klassiek carpaletunnelsyndroom.

De zenuw is klein en uitsluitend sensibel. Bovendien kunnen anatomische verschillen en onderhuids vetweefsel de metingen bemoeilijken.

Een normaal onderzoek sluit meralgia paresthetica daarom niet altijd volledig uit.

EMG kan vooral nuttig zijn wanneer men ook een andere neurologische oorzaak wil uitsluiten.

Diagnostische infiltratie

Een bijzonder nuttige test is soms een gerichte verdoving van de nervus cutaneus femoris lateralis.

Onder echografische controle wordt een kleine hoeveelheid lokaal verdovend middel rond de zenuw geïnjecteerd.

Wanneer de typische pijn daarna tijdelijk sterk vermindert of verdwijnt, ondersteunt dit de diagnose.

Een dergelijke infiltratie kan dus zowel diagnostisch als therapeutisch gebruikt worden.

Behandeling

De meeste patiënten hebben geen operatie nodig.

De behandeling wordt stapsgewijs opgebouwd en hangt af van:

• de ernst van de klachten

• de duur van de klachten

• de impact op dagelijkse activiteiten

• de vermoedelijke oorzaak

• het resultaat van eerdere behandelingen

1. Verminderen van druk op de zenuw

De eerste stap is het verminderen van externe druk ter hoogte van de lies.

Dat kan bijvoorbeeld door:

• lossere kleding te dragen

• strakke broeksriemen te vermijden

• zware gereedschapsriemen te vermijden of anders te positioneren

• langdurige druk op de lies te verminderen

Wanneer overgewicht waarschijnlijk bijdraagt aan de zenuwcompressie, kan gewichtsverlies eveneens helpen.

Bij zwangerschap verbeteren de klachten vaak spontaan na de bevalling.

2. Afwachten

Meralgia paresthetica heeft vaak een gunstig natuurlijk verloop.

Wanneer de klachten beperkt zijn en er geen aanwijzingen bestaan voor een andere neurologische aandoening, kan daarom gedurende enige tijd worden afgewacht.

Omdat het uitsluitend om een gevoelszenuw gaat, bestaat bij een typische meralgia paresthetica geen risico op verlamming van het been.

3. Medicatie

Bij pijn kunnen gewone pijnstillers worden geprobeerd.

Wanneer de pijn duidelijk een brandend, prikkelend of elektrisch karakter heeft, kunnen in geselecteerde gevallen geneesmiddelen tegen neuropathische zenuwpijn worden overwogen.

Voorbeelden zijn bepaalde geneesmiddelen die ook gebruikt worden bij andere vormen van zenuwpijn.

Het specifieke wetenschappelijke bewijs voor medicamenteuze behandeling van meralgia paresthetica is echter beperkt.

4. Infiltratie van de zenuw

Wanneer de klachten onvoldoende verbeteren, kan een echogeleide infiltratie van de nervus cutaneus femoris lateralis worden uitgevoerd.

Hierbij wordt een lokaal verdovend middel rond de zenuw geïnjecteerd.

Soms wordt hierbij ook een corticosteroïd gebruikt.

Een infiltratie kan:

• helpen om de diagnose te bevestigen

• de irritatie van de zenuw tijdelijk verminderen

• soms langdurige klachtenvermindering geven

Het effect verschilt echter sterk tussen patiënten.

Helpt cortisone bij meralgia paresthetica?

Corticosteroïden worden regelmatig gebruikt, maar het bewijs dat het toevoegen van cortisone beter werkt dan alleen een lokaal verdovend middel is beperkt.

Kleine gerandomiseerde studies hebben geen duidelijk voordeel kunnen aantonen van corticosteroïden boven lokale verdoving alleen.

Daarom moet een infiltratie vooral worden gezien als een gerichte behandeling van de zenuw, waarbij het exacte product afhankelijk is van de klinische situatie.

Wanneer wordt een operatie overwogen?

Een operatie is slechts bij een minderheid van de patiënten nodig.

Ze kan worden besproken wanneer:

• de diagnose voldoende zeker is

• de klachten ernstig zijn

• de klachten gedurende langere tijd blijven bestaan

• aanpassing van kleding en activiteiten onvoldoende helpt

• medicamenteuze behandeling onvoldoende helpt

• een gerichte zenuwinfiltratie onvoldoende of slechts tijdelijk effect heeft

• de pijn het functioneren of de levenskwaliteit duidelijk beperkt

Voor een operatie is het belangrijk om zo goed mogelijk uit te sluiten dat de pijn eigenlijk afkomstig is vanuit de lage rug, heup of een andere zenuw.

Operatieve decompressie of neurolyse

Een mogelijke operatie bestaat uit het vrijmaken van de nervus cutaneus femoris lateralis.

Dit wordt een decompressie of neurolyse genoemd.

De zenuw wordt ter hoogte van de lies opgezocht en vrijgemaakt van structuren die druk veroorzaken.

Het voordeel is dat de zenuw behouden blijft.

Daardoor bestaat de mogelijkheid dat zowel de pijn als de gevoelsstoornissen verbeteren.

Het nadeel is dat de zenuw in sommige gevallen opnieuw geïrriteerd kan raken of dat de klachten onvoldoende verdwijnen.

Neurectomie

Bij zeer uitgesproken en hardnekkige pijn kan in geselecteerde gevallen een neurectomie worden overwogen.

Daarbij wordt de nervus cutaneus femoris lateralis doorgenomen.

Hierdoor kunnen pijnsignalen vanuit deze zenuw de hersenen niet meer bereiken.

Het belangrijke gevolg is echter dat het huidgebied dat door de zenuw verzorgd wordt daarna blijvend gevoelloos wordt.

Een neurectomie is daarom fundamenteel anders dan een decompressie.

De keuze tussen behoud van de zenuw en neurectomie moet individueel worden besproken.

Welke operatie is het beste?

Dat kan op basis van het huidige wetenschappelijke onderzoek niet met zekerheid voor iedere patiënt worden bepaald.

Observationele studies en meta-analyses suggereren dat neurectomie bij zorgvuldig geselecteerde patiënten een hogere kans op volledige pijnverlichting kan geven dan decompressie.

Daar staat tegenover dat bij neurectomie bewust een permanente gevoelloze zone op het bovenbeen wordt gecreëerd.

Een decompressie probeert de zenuw te behouden, maar kan iets vaker onvoldoende effect geven of aanleiding geven tot herval.

De keuze hangt daarom onder andere af van:

• de ernst van de pijn

• het belang van behoud van gevoel

• eerdere behandelingen

• anatomische bevindingen

• eerdere operaties

• het resultaat van een diagnostische zenuwblokkade

Hoe goed zijn de resultaten van een operatie?

Bij patiënten die zorgvuldig worden geselecteerd omdat conservatieve behandelingen onvoldoende hebben geholpen, worden over het algemeen goede resultaten beschreven.

De kwaliteit van het wetenschappelijke bewijs is echter beperkt.

Er bestaan weinig grote gerandomiseerde studies die de verschillende behandelingen rechtstreeks met elkaar vergelijken.

Daarom kunnen exacte succespercentages niet zonder meer op iedere individuele patiënt worden toegepast.

Mogelijke risico's van chirurgie

Zoals iedere operatie brengt ook een ingreep aan de nervus cutaneus femoris lateralis risico's met zich mee.

Mogelijke complicaties zijn:

• wondinfectie

• nabloeding of hematoom

• gevoelig litteken

• tijdelijke toename van zenuwpijn

• blijvende gevoelsstoornissen

• onvoldoende verbetering van de pijn

• opnieuw optreden van klachten

• vorming van pijnlijk littekenweefsel rond de zenuw

• ontwikkeling van een pijnlijk neuroom

Bij een neurectomie is een blijvend gevoelloos huidgebied aan het bovenbeen een verwacht gevolg van de operatie en geen complicatie.

Veelgestelde vragen

Is meralgia paresthetica gevaarlijk?

In de meeste gevallen niet.

Het is een vervelende maar goedaardige aandoening van een oppervlakkige gevoelszenuw.

Omdat deze zenuw geen spieren aanstuurt, veroorzaakt een typische meralgia paresthetica geen verlamming van het been.

Kan meralgia paresthetica vanzelf verdwijnen?

Ja.

Bij een aanzienlijk deel van de patiënten verminderen de klachten spontaan, zeker wanneer de uitlokkende druk op de zenuw kan worden weggenomen.

Daarom wordt bij lichte tot matige klachten meestal eerst conservatief behandeld.

Kan ik door meralgia paresthetica kracht verliezen?

Niet door een geïsoleerde meralgia paresthetica.

De nervus cutaneus femoris lateralis is uitsluitend een gevoelszenuw.

Wanneer daadwerkelijk krachtsverlies bestaat, moet daarom naar een andere of bijkomende oorzaak worden gezocht.

Kan de pijn vanuit mijn rug komen?

Ja.

Een aandoening van zenuwwortels in de lage rug kan soms klachten veroorzaken die lijken op meralgia paresthetica.

Bij een zenuwwortelprobleem zijn er echter vaker:

• rugpijn

• uitstralende pijn

• klachten die verder naar beneden in het been lopen

• veranderingen in reflexen

• of krachtsverlies

Bij twijfel kan een MRI van de lage rug of aanvullend zenuwonderzoek noodzakelijk zijn.

Is meralgia paresthetica een hernia?

Nee.

Bij meralgia paresthetica bevindt het probleem zich meestal ter hoogte van de lies, waar een oppervlakkige gevoelszenuw onder druk komt te staan.

Bij een discus hernia bevindt de zenuwcompressie zich in de wervelkolom.

De klachten kunnen soms op elkaar lijken, waardoor neurologisch onderzoek belangrijk is.

Waarom doet kleding soms zoveel pijn?

Een geïrriteerde gevoelszenuw kan abnormaal gevoelig worden.

Een aanraking die normaal niet pijnlijk is, zoals kleding die langs de huid wrijft, kan dan als brandend of pijnlijk worden ervaren.

Dit wordt allodynie genoemd.

Helpt afvallen?

Wanneer overgewicht bijdraagt aan de druk op de zenuw kan gewichtsverlies de klachten verminderen.

Dat betekent niet dat overgewicht bij iedere patiënt de oorzaak is.

Is een EMG altijd noodzakelijk?

Nee.

Meralgia paresthetica is in eerste instantie een klinische diagnose.

Een EMG of zenuwgeleidingsonderzoek kan worden gebruikt wanneer de diagnose onzeker is of wanneer andere neurologische aandoeningen moeten worden uitgesloten.

Een normaal onderzoek sluit meralgia paresthetica niet altijd volledig uit.

Heeft een infiltratie zin?

Ja, bij geselecteerde patiënten.

Een echogeleide zenuwblokkade kan zowel helpen bij de diagnose als tijdelijk of langduriger pijnvermindering geven.

De respons op een infiltratie verschilt echter sterk tussen patiënten.

Is cortisone noodzakelijk bij een infiltratie?

Niet noodzakelijk.

Recente kleine studies tonen geen overtuigend bewijs dat het toevoegen van corticosteroïden aan een lokale verdoving duidelijk betere resultaten geeft.

Kan een infiltratie de aandoening definitief oplossen?

Dat kan, maar is niet gegarandeerd.

Sommige patiënten hebben langdurige verbetering na één infiltratie, terwijl bij anderen de klachten na verloop van tijd terugkomen.

Wanneer is een operatie nodig?

Een operatie wordt voornamelijk overwogen bij patiënten met ernstige en langdurige klachten die onvoldoende reageren op conservatieve behandeling en gerichte infiltraties.

Het is geen standaardbehandeling voor iedere patiënt met meralgia paresthetica.

Wordt de zenuw tijdens een operatie altijd doorgesneden?

Nee.

Bij een decompressie wordt de zenuw behouden en vrijgemaakt.

Bij een neurectomie wordt de zenuw bewust doorgenomen. Die techniek wordt alleen in geselecteerde situaties gebruikt.

Wat is het verschil tussen decompressie en neurectomie?

Bij een decompressie wordt geprobeerd de zenuw opnieuw voldoende ruimte te geven en het gevoel te behouden.

Bij een neurectomie wordt de gevoelszenuw onderbroken. Dit kan zeer effectief zijn tegen pijn, maar veroorzaakt een blijvend gevoelloos gebied op het bovenbeen.

Komt de pijn na een operatie soms terug?

Ja.

Geen enkele behandeling garandeert volledige pijnverlichting.

Na een decompressie kan opnieuw compressie of littekenvorming ontstaan.

Na een neurectomie bestaat onder andere een klein risico op ontwikkeling van pijn ter hoogte van het uiteinde van de doorgenomen zenuw, een zogenaamd neuroom.

Kan ik normaal wandelen en sporten?

Ja.

De zenuw stuurt geen spieren aan en is niet noodzakelijk voor de kracht of stabiliteit van het been.

De meeste patiënten kunnen dus blijven wandelen en bewegen volgens wat de klachten toelaten.

Wanneer moet ik sneller onderzocht worden?

Een medische evaluatie is vooral aangewezen wanneer er naast gevoelsstoornissen ook sprake is van:

• krachtsverlies

• problemen met stappen

• ernstige rugpijn

• gevoelsstoornissen die ver onder de knie doorlopen

• verlies van controle over blaas of stoelgang

• snel progressieve neurologische klachten

Deze symptomen zijn niet typisch voor een geïsoleerde meralgia paresthetica en kunnen wijzen op een andere neurologische aandoening.

Welke behandeling is voor mij geschikt?

Meralgia paresthetica is meestal een goedaardige aandoening en een operatie is slechts zelden noodzakelijk.

Eerst wordt nagegaan of de klachten daadwerkelijk afkomstig zijn van de nervus cutaneus femoris lateralis en of uitlokkende factoren kunnen worden verminderd.

Wanneer de klachten blijven bestaan, kunnen aanvullende onderzoeken, een echogeleide zenuwinfiltratie en uiteindelijk eventueel een chirurgische behandeling worden besproken.

De behandeling wordt afgestemd op de ernst en duur van de klachten en op de individuele bevindingen bij onderzoek.