Lumbale fusie (spondylodese): wanneer en hoe

Wat is een fusie of fixatie?

Bij een fusie (spondylodese) worden twee of meer wervels met schroeven, staven en meestal een tussenwervelkooitje aan elkaar vastgezet. In de maanden daarna groeien ze samen tot één stabiel geheel. Het doel is een pijnlijk of instabiel segment van de wervelkolom tot rust te brengen en beknelde zenuwen blijvend meer ruimte te geven.

Een fixatie is het vastzetten met schroeven en staven zelf; de fusie is het vastgroeien dat daarop volgt. In de praktijk worden beide termen samen gebruikt.

Wanneer is een fusie nodig?

Alleen wanneer er een duidelijke reden is:

instabiliteit van een wervelsegment;
een verschuiving van een wervel (spondylolisthesis) die klachten geeft en waarbij een decompressie alleen onvoldoende is;
ernstige slijtage met zenuwbeknelling die met een kleinere ingreep niet op te lossen is, bijvoorbeeld door een vernauwing van het zenuwkanaal die alleen door het segment te openen en vast te zetten kan worden weggenomen;
bepaalde breuken, letsels of standsafwijkingen.

Illustratie van de lage rug waarbij één wervel naar voren verschoven is ten opzichte van de wervel eronder. — Bij een spondylolisthesis schuift een wervel naar voren over de wervel eronder. Dat kan de zenuwen afknellen en instabiliteit geven. Een verschuiving met zenuwklachten is een van de situaties waarin een fusie zinvol kan zijn; rugpijn alleen is dat zelden. Beeld: BruceBlaus, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

Een fusie is een grotere ingreep dan een hernia-operatie of een decompressie. Daarom kijken we op de consultatie altijd eerst of het met minder kan. Grote vergelijkende studies tonen dat bij een kanaalstenose zonder duidelijke instabiliteit, en ook bij een beperkte wervelverschuiving, een decompressie alleen meestal een even goed resultaat geeft als een decompressie met fusie, met een kortere ingreep en opname. Eén Amerikaanse studie vond wel een voordeel van fusie bij een graad 1-verschuiving (minder heroperaties, betere fysieke scores na 2 tot 4 jaar), zodat de keuze per patiënt gemaakt wordt. Als een kleinere ingreep volstaat, heeft die de voorkeur.

Voor lage rugpijn door slijtage zonder zenuwbeknelling, instabiliteit of verschuiving raden Belgische (KCE) en Britse (NICE) richtlijnen een fusie af, behalve na een mislukte multidisciplinaire niet-operatieve behandeling en na multidisciplinair overleg. Het resultaat is in die situatie te onvoorspelbaar.

Werd u elders een fusie voorgesteld? U kunt bij dr. Lavrysen terecht voor een tweede advies. Breng uw beeldvorming mee.

Hoe verloopt de ingreep, en wat betekent "minimaal invasief" hier?

De ingreep gebeurt onder algemene verdoving. De duur hangt af van het aantal niveaus en de techniek.

Planning op maat van uw wervelkolom. Dr. Lavrysen is gespecialiseerd in het beoordelen van de wervelkolom op spino-pelvische parameters: de verhouding tussen de stand van het bekken en de holling van de lage rug. Op een staande röntgenfoto van de volledige wervelkolom meten we die verhoudingen, en elke reconstructie wordt daarop afgestemd: hoeveel holling (lordose) het vastgezette segment moet krijgen, welk kooitje daarbij past en via welke weg het best geplaatst wordt. Dat is wetenschappelijk onderbouwd: in een terugblikkende studie na lumbale fusie hadden patiënten bij wie de holling meer dan 10° tekortschoot ten opzichte van hun bekkenvorm, een ongeveer tien keer hoger risico op een heringreep voor slijtage van het naburige niveau (Rothenfluh et al., European Spine Journal 2015).

Vier zijaanzichten van de wervelkolom met bekken (Roussouly-type 1 tot 4), van een vlakke rug met een laag gekanteld bekken tot een sterk gebogen rug met een hoge bekkenincidentie. — **Elke wervelkolom heeft een eigen vorm.** De indeling volgens Roussouly toont vier typische vormen van de rug in zijaanzicht. De vorm hangt samen met de bekkenincidentie (PI), een vaste hoek van het bekken: bij een lage PI (type 1 en 2) is de lage rug vlakker, bij een hoge PI (type 3 en 4) is de holling groter. Bij een fusie herstellen we de holling die bij uw eigen bekken past.

Percutane schroeven. Waar de anatomie het toelaat, worden de schroeven geplaatst via kleine steekopeningen in de huid, onder röntgen- of navigatiegeleiding. De rugspieren worden dan niet over een grote lengte losgemaakt. Minder spierschade betekent minder pijn na de ingreep, sneller rechtop komen en een vlotter herstel.

Zijaanzicht van de lendenwervels L4 en L5 en het heiligbeen. Tussen L4 en L5 vervangt een cage de tussenwervelschijf; aan de achterzijde verbinden schroeven en een korte staaf de wervels.

Microscoop en zenuwsparend werken. Het vrijleggen van de zenuwen en het plaatsen van het kooitje gebeurt onder de operatiemicroscoop, via een zo beperkt mogelijke toegang. Bij een PLIF of TLIF werkt dr. Lavrysen met zo weinig mogelijk trekken aan de zenuwen: de toegang tot de schijf wordt zo gekozen dat de zenuwwortel en de zenuwzak slechts minimaal en kort opzij gehouden moeten worden.

Neuronavigatie en 3D-geprinte boormallen. Om de schroeven precies te plaatsen gebruikt dr. Lavrysen waar mogelijk het nieuwste neuronavigatiesysteem, dat tijdens de ingreep als een gps werkt op basis van een 3D-scan in de operatiezaal. Daarnaast plaatst hij schroeven via de middellijn met op maat 3D-geprinte boormallen ("guides"), die vooraf op de CT-scan van de patiënt worden ontworpen en tijdens de operatie precies op de wervels passen. Zo kan de toegang kleiner en blijven meer spieren gespaard. In een recente netwerk-meta-analyse van 133 studies met meer dan 88.000 schroeven verbeterden navigatie, robotchirurgie en 3D-geprinte boormallen allemaal de nauwkeurigheid ten opzichte van de klassieke techniek; de boormallen hadden daarbij het laagste risico op een verkeerd geplaatste schroef (Eid et al., 2026).

Twee rugtekeningen: links een brede toegang met schroeven aan de buitenkant van de wervels, rechts een kleinere toegang met schroeven dichter bij het midden. — **Schroeven via de middellijn.** Links de klassieke toegang: voor schroeven via de pedikels moeten de rugspieren breed opzij gehouden worden. Rechts schroeven via een corticale baan, die dichter bij het midden in de wervel gaan en schuin naar buiten lopen door het harde buitenste bot. De snede is kleiner en er moet minder spierweefsel losgemaakt worden.

Twee witte 3D-geprinte boormallen op de wervels, met boordraden die de richting van de schroeven aangeven; in de inzet het zicht van achteren met de schroefkoppen. — **Op maat 3D-geprinte boormallen.** (1) Vóór de ingreep wordt een CT-scan van uw wervelkolom gemaakt. (2) Op het 3D-model worden de ideale schroefposities per wervel gepland. (3) Op basis daarvan worden steriele boormallen geprint die precies op uw wervels passen. (4) Tijdens de operatie klikt de mal op het bot en legt hij de boorrichting vast, waarna de schroeven langs die baan worden geplaatst (inzet: het resultaat van achteren gezien).

Toegangswegen. Afhankelijk van de aandoening en de anatomie wordt het kooitje via de rug, via de zijkant of via de buik geplaatst. Dr. Lavrysen is gespecialiseerd in de zijdelingse (XLIF) en de voorste (ALIF) toegang, naast de klassieke toegangen via de rug:

PLIF / TLIF (PLIA): kooitje en pedikelschroeven via de rug zelf; bij TLIF iets meer zijdelings, waardoor minder aan de zenuwen getrokken moet worden.
XLIF: kooitje via een zeer kleine snede aan de zijkant van de buikwand.
OLIF / OLIA: variant op de zijdelingse toegang, iets meer naar voren.
Mini-ALIF / ALIA: kooitje via een kleine snede aan de voorkant van de onderbuik.
Percutane fixatie: alleen schroeven door de huid, zonder grote snede, bijvoorbeeld bij bepaalde breuken.
Cervicale reconstructies: fixaties van de nekwervels, vooral na ongevallen.

Links: patiënt op de zij met een kleine spreider in de flank. Rechts: zijaanzicht van de lage rug met een kooitje en een plaatje tussen twee wervels. — **Zijdelingse toegang (XLIF).** U ligt op de zij. Via een snede van enkele centimeters in de flank gaat de chirurg achter het buikvlies langs en door de lendenspier tot bij de tussenwervelschijf; zenuwmonitoring bewaakt daarbij de zenuwen in die spier. Een smalle spreider houdt de toegang open (links), de schijf wordt verwijderd en een breed kooitje wordt over de volle breedte van de wervel geplaatst, soms met een klein plaatje (rechts). Door de hoogte van de tussenwervelruimte te herstellen, krijgen de zenuwen ook onrechtstreeks meer ruimte. De rugspieren blijven onaangeroerd. Een tijdelijk doof gevoel of zwakte in de dij komt na deze toegang regelmatig voor en herstelt meestal.

Zijaanzicht van de onderste lendenwervel en het heiligbeen met een kooitje tussen beide, vastgezet met schroeven aan de voorkant. — **Voorste toegang (ALIF).** Via een kleine snede onderaan de buik wordt de wervelkolom langs achter het buikvlies bereikt, terwijl de grote bloedvaten voorzichtig opzij worden gehouden, in samenwerking met de vaatchirurg. De schijf wordt volledig verwijderd en vervangen door een groot, licht wigvormig kooitje dat de hoogte en de holling van het segment herstelt; hier is het met schroeven aan de wervels vastgezet. Deze toegang wordt vooral gebruikt voor de onderste niveaus (L4-L5 en L5-S1). De rugspieren en de zenuwen blijven onaangeroerd.

Dr. Lavrysen werkt hiervoor in een multidisciplinair kader samen met collega's van de neurochirurgie, de orthopedie en de vaatheelkunde. De aandoening en de persoon bepalen welke ingreep nodig is; het einddoel is een zo goed en veilig mogelijk resultaat.

Hoe verloopt het herstel?

U staat doorgaans de dag na de ingreep recht en blijft enkele dagen in het ziekenhuis. De eerste zes weken vermijdt u tillen, diep buigen en draaien; wandelen wordt sterk aangemoedigd. Bureauwerk is vaak mogelijk na vier tot zes weken, fysiek werk later en in overleg. Autorijden kan wanneer u vlot kunt bewegen en geen sterke pijnstillers meer neemt.

Het samengroeien van de wervels duurt enkele maanden. Op de controles volgen we dit met röntgenfoto's of een CT-scan op. Kinesitherapie begeleidt het traject: eerst houding en rustig bewegen, later opbouw van kracht en uithouding. Roken vertraagt het vastgroeien; stoppen vóór de ingreep is sterk aan te raden.

Röntgenfoto zijaanzicht van de lage rug met pedikelschroeven, staven en een tussenwervelkooi. — Röntgenfoto (zijaanzicht) na een TLIF-fusie. Tussen de wervels zit een kooitje (cage) op de plaats van de verwijderde schijf; de schroeven en staven houden het segment stabiel. Op controlefoto’s volgen we of de wervels vastgroeien. Beeld: Jmarchn, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.

Wat zijn de risico's?

Zoals bij elke rugoperatie zijn er algemene risico's: nabloeding, infectie, een scheurtje in het zenuwvlies (in grote reeksen bij ongeveer 4 tot 6 op 100 ingrepen via de rug, meestal tijdens de ingreep hersteld) en zelden zenuwschade met krachtsverlies of gevoelsstoornis. Specifiek voor een fusie:

Onvolledig vastgroeien (pseudartrose): geeft niet altijd klachten, maar kan een nieuwe ingreep nodig maken. Het risico stijgt bij roken, meerdere niveaus en bepaalde aandoeningen zoals diabetes of osteoporose.
Problemen met schroeven of materiaal: verkeerd geplaatste, losgekomen of gebroken schroeven; navigatie en boormallen verkleinen dit risico.
Extra belasting van de aangrenzende niveaus op termijn, omdat zij de beweging van het vastgezette segment overnemen. Een deel van de patiënten krijgt daardoor na jaren nieuwe klachten.
Grotere ingreep dan een decompressie: in vergelijkende studies gaf fusie meer bloedverlies en een langere opname (gemiddeld 4 tot 7 dagen tegenover 3 tot 4 dagen voor decompressie alleen).

We bespreken deze risico's uitvoerig met u. Een goed geïnformeerde beslissing is bij deze ingreep nog belangrijker dan bij andere ingrepen.

Veelgestelde vragen

Word ik stijf na een fusie?

Het verlies aan beweeglijkheid door één of twee vastgezette niveaus valt in het dagelijks leven meestal mee. De rest van de wervelkolom neemt veel over, en het buigen gebeurt grotendeels in de heupen.

Gaat het metaal er ooit weer uit?

Meestal niet. Het materiaal blijft zitten en geeft zelden last. Alleen bij problemen met het materiaal of bij een nieuwe ingreep wordt het soms verwijderd of vervangen.

Kan een fusie minimaal invasief?

Vaak wel, met percutane schroeven en een beperkte toegang onder de microscoop. Of dat kan, hangt af van de aandoening en de anatomie. Werd u een fusie voorgesteld, dan kunt u uw beeldvorming meebrengen naar een consultatie om te bekijken of het minimaal invasief kan, of met minder.

Helpt een fusie tegen gewone lage rugpijn?

Bij rugpijn door slijtage zonder instabiliteit, verschuiving of zenuwbeknelling is het resultaat onvoorspelbaar. Richtlijnen raden een fusie in die situatie af, tenzij na een mislukte multidisciplinaire behandeling en na multidisciplinair overleg. We bespreken dan eerst de andere mogelijkheden.

Wat is het verschil tussen TLIF, PLIF, XLIF en ALIF?

Het zijn verschillende wegen om het kooitje tussen de wervels te brengen: via de rug (PLIF, TLIF), via de zijkant (XLIF, OLIF) of via de buik (ALIF). Het eindresultaat, een vastgegroeid segment, is hetzelfde. De keuze hangt af van het niveau, de zenuwen die vrijgemaakt moeten worden en uw anatomie.

Lumbale fusie