Lumbaalkanaalstenose

Wat is een kanaalstenose?

Door slijtage van de wervelkolom, die bij iedereen in zekere mate optreedt met het ouder worden, kan het kanaal waarin de zenuwen lopen vernauwen. We spreken dan van een spinaalkanaalstenose.

De vernauwing ontstaat doordat gewrichtsbanden, facetgewrichten, tussenwervelschijven en wervellichamen dikker worden en van vorm of soms van stand veranderen. Daardoor wordt het spinale kanaal, de ruimte voor het ruggenmerg en de zenuwen, geleidelijk kleiner. De zenuwen komen onder druk en dat geeft klachten.

De klachten verschillen naargelang de vernauwing in de nek of in de lage rug zit. Deze pagina gaat over de lage rug; voor de nek verwijzen we naar de pagina over kanaalstenose van de nek.

Welke klachten geeft een stenose van de lage rug?

In het kanaal van de lage rug zit geen ruggenmerg meer: dat eindigt ter hoogte van de overgang tussen de borst- en de lendenwervels. Wel lopen er zenuwwortels naar beide benen. Een vernauwing geeft daarom typisch:

• pijn, zwaarte of krampen in beide benen (soms één been) die optreden of verergeren bij stappen of lang rechtstaan;
• een steeds kortere afstand die u kunt stappen zonder beenklachten;
• soms een doof gevoel of krachtsverlies in de benen;
• verlichting bij stilstaan, zitten of vooroverbuigen. Bukken, voorovergebogen stappen (bijvoorbeeld achter een winkelkar) of fietsen gaan vaak beter dan wandelen.

Dit patroon noemen we neurogene claudicatio. Rugpijn kan aanwezig zijn, maar is niet het kenmerkende symptoom.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

We onderzoeken u lichamelijk en bekijken de beeldvorming van de wervelkolom die al beschikbaar is, of vragen die aan. Een MRI is het meest geschikte onderzoek om de vernauwing te bevestigen en de ernst in te schatten. Vaak wordt een aanvullend zenuwgeleidingsonderzoek (EMG of MEP/SEP) afgesproken om de diagnose te verfijnen.

Belangrijk is dat andere oorzaken van beenklachten bij het stappen uitgesloten worden, zoals vaatvernauwingen in de benen (vasculaire claudicatio), heupartrose of aandoeningen van de zenuwen zelf (polyneuropathie). Hiervoor overleggen we met collega's van de vaatheelkunde, de neurologie en de fysische geneeskunde.

Moet een stenose geopereerd worden?

Niet altijd. Een vernauwing op de MRI is op zich geen reden om te opereren; de klachten en de beperking in uw dagelijks leven zijn dat wel. Bij milde tot matige klachten blijft het verloop zonder operatie bij ongeveer een derde tot de helft van de patiënten gunstig, en een snelle of ernstige neurologische achteruitgang is zeldzaam. Er is dus tijd om eerst niet-operatief te behandelen: aangepaste beweging en kinesitherapie, pijnstilling en het aanpassen van activiteiten. Epidurale infiltraties worden bij neurogene claudicatio door centrale vernauwing niet aanbevolen; bij uitstralende pijn vanuit één zenuwwortel kunnen ze wel tijdelijk helpen.

Een operatie wordt overwogen bij ernstige, klachtengevende vernauwing waarbij de loopafstand sterk beperkt is of er krachtsverlies optreedt, en wanneer niet-operatieve behandeling onvoldoende helpt. In vergelijkende studies hadden geopereerde patiënten de eerste jaren duidelijk minder pijn en beperkingen dan niet-geopereerde patiënten; op langere termijn (vanaf 5 tot 8 jaar) worden de verschillen kleiner, onder meer omdat veel niet-geopereerde patiënten alsnog geopereerd worden. De beslissing nemen we samen, op basis van uw klachten, uw algemene conditie en uw verwachtingen.

Hoe verloopt de operatie?

Bij ernstige, klachtengevende vernauwing in de lage rug wordt een decompressie uitgevoerd. Klassiek wordt daarbij de volledige achterzijde van de wervelboog verwijderd (laminectomie).

Dr. Lavrysen is gespecialiseerd in de microscopische decompressie met behoud van de middellijn. Via een kleine toegang aan één kant worden onder de operatiemicroscoop alleen de structuren verwijderd die druk op de zenuwen geven, zoals botwoekeringen en verdikte gewrichtsbanden, zo nodig aan beide kanten. De structuren die nodig zijn voor de stabiliteit van de wervelkolom (doornuitsteeksel, middellijnbanden, een groot deel van de facetgewrichten) blijven behouden. Zo worden de duraalzak, de zak waarin de zenuwen lopen, en de zenuwwortels zelf vrijgelegd.

In vergelijkende studies geeft deze aanpak een even goede verbetering van de beenklachten en het dagelijks functioneren als de klassieke laminectomie, met minder kans dat de wervelkolom na de ingreep instabiel wordt. Sommige studies tonen ook iets minder rugpijn na de operatie, maar dat verschil is klein.

In de meeste gevallen zijn schroeven niet nodig, omdat de stabiliteit van de wervels bewaard blijft. Grote studies tonen dat het toevoegen van een fusie (schroeven en staven) aan de decompressie bij een stenose zonder duidelijke instabiliteit geen beter resultaat geeft, maar wel een langere ingreep en een langere opname. Ook bij een beperkte wervelverschuiving (degeneratieve spondylolisthesis) volstaat een decompressie met behoud van de middellijn vaak; een fusie wordt voorbehouden voor patiënten met duidelijke instabiliteit of een uitgesproken verschuiving. Meer daarover leest u op de pagina over lumbale fusie.

De ontstane opening wordt niet opgevuld met kunstmateriaal. Na het sluiten van de wond beschermen de spieren en het littekenweefsel de zenuwen; dat weefsel is stevig genoeg.

Het doel van de operatie is de beenklachten verminderen en de loopafstand vergroten. Rugpijn door algemene slijtage verdwijnt door deze ingreep vaak niet; die wordt meestal op een andere manier aangepakt.

Wat zijn de risico's?

De decompressie is een veilige ingreep, ook op hogere leeftijd, maar niet zonder risico's. In studies wordt bij ongeveer 1 tot 2 op 10 geopereerde patiënten een complicatie gemeld, meestal mild en tijdelijk.

• Scheurtje in het zenuwvlies (duralek) met lek van hersenvocht; dit wordt meestal tijdens de ingreep hersteld en kan tijdelijke hoofdpijn geven.
• Nabloeding of wondinfectie.
• Zenuwletsel met krachtsverlies of gevoelsstoornis: zelden.
• Onvoldoende verbetering of terugkeer van de klachten, bijvoorbeeld door nieuwe vernauwing op hetzelfde of een ander niveau. In langlopende studies had ongeveer 1 op 5 patiënten binnen enkele jaren een nieuwe rugoperatie nodig.
• Algemene risico's van een operatie onder algemene verdoving, afhankelijk van uw leeftijd en gezondheid.

Hoe verloopt het herstel?

U mag de dag van de ingreep of de dag nadien rechtstaan en stappen. Korte wandelingen zijn vanaf de eerste dagen mogelijk en worden aangemoedigd; de afstand wordt geleidelijk opgebouwd. De opname is doorgaans kort. De eerste weken vermijdt u zwaar tillen en bruusk draaien. Zittend werk en autorijden kunnen meestal na enkele weken hervat worden, zwaarder werk later, in overleg. Kinesitherapie kan het herstel begeleiden. Beenklachten verbeteren vaak snel; een doof gevoel of krachtsverlies herstelt trager en niet altijd volledig.

Veelgestelde vragen