Peroneusletsel (klapvoet)

Wat is een peroneusletsel?

De nervus peroneus (ook nervus fibularis genoemd) loopt aan de buitenzijde van de knie oppervlakkig rond de kop van het kuitbeen, vlak onder de huid. Op die plaats is de zenuw kwetsbaar voor druk en rek. Ze stuurt de spieren aan die de voet en de tenen optillen en de voet naar buiten draaien, en ze verzorgt het gevoel van de buitenzijde van het onderbeen en de voetrug.

Raakt de zenuw daar bekneld of beschadigd, dan ontstaat een klapvoet (drop foot): de voet kan niet meer opgetild worden en klapt bij het stappen op de grond. Het is de meest voorkomende zenuwbeknelling van het been.

Hoe ontstaat het?

• Druk van buitenaf: gewoonte om de benen te kruisen, lang hurken of knielen, een gips, een strakke kniebrace, lang liggen in bed of op een operatietafel
• Vermageren: snel en veel gewicht verliezen (dieet, maagverkleining, ziekte, ook met vermageringsmedicatie) doet het beschermende vetkussen rond de zenuw verdwijnen; dit is tegenwoordig de vaakst herkende risicofactor
• Letsel: een kniebreuk of -ontwrichting, een zware enkelverstuiking, een knieoperatie of -prothese
• Ruimte-innemend: zelden een cyste van het kniegewricht die op de zenuw drukt, of een zenuwtumor
• Zonder duidelijke oorzaak: bij ongeveer de helft van de patiënten

Suikerziekte, een algemene zenuwaandoening (polyneuropathie), overmatig alcoholgebruik en roken maken de zenuw kwetsbaarder en het herstel trager.

Welke klachten geeft het?

• De voet of de tenen niet meer kunnen optillen; struikelen over de eigen voet, de knie hoger optrekken bij het stappen ("hanentred")
• Een doof gevoel of tintelingen aan de buitenzijde van het onderbeen en op de voetrug, tot tussen de grote en de tweede teen
• Soms pijn of een elektrisch gevoel aan de buitenzijde van de knie bij druk of bij het strekken van de knie
• Onzeker stappen en een verhoogd valrisico

Een klapvoet is niet altijd een probleem van de zenuw aan de knie. Een hernia in de lage rug die de zenuwwortel L5 beknelt, kan precies hetzelfde beeld geven, maar dan meestal met rugpijn en uitstraling, en met zwakte van ook de heupspieren. Dat onderscheid is bepalend voor de behandeling en wordt op de consultatie en met het EMG gemaakt.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Het klinisch onderzoek toont welke spieren verzwakt zijn en of de gevoelsstoornis bij het gebied van deze zenuw past. Dat onderscheidt een peroneuscompressie van een probleem in de rug of een algemene zenuwaandoening.

Het EMG (zenuwgeleidingsonderzoek) is het belangrijkste onderzoek. Het bevestigt dat de zenuw ter hoogte van de kuitbeenkop is aangetast en, belangrijker nog, het zegt iets over de prognose. Is de zenuw enkel "geblokkeerd" maar zijn de zenuwvezels intact (een zogenaamde geleidingsblokkade), dan is de kans op herstel groot. Zijn er zenuwvezels afgestorven (axonale schade), dan verloopt het herstel trager en is het soms onvolledig. Zelfs dan herstelt nog ongeveer de helft van de patiënten goed, dus een slecht EMG betekent niet dat herstel uitgesloten is. Het EMG is het meest betrouwbaar vanaf drie weken na het begin van de klachten.

Een echografie van de zenuw is een goed, goedkoop eerste beeldvormend onderzoek: ze toont een verdikte zenuw, de precieze plaats van de beknelling en een eventuele cyste of tumor. Een MRI wordt gevraagd bij twijfel, bij een vermoeden van een ruimte-innemend letsel of om de spieren te beoordelen.

Behandeling: eerst zonder operatie

De eerste behandeling is vrijwel altijd niet-operatief, omdat een aanzienlijk deel van de patiënten spontaan herstelt. In recent Belgisch onderzoek was ongeveer 3 op 10 patiënten al hersteld binnen de eerste drie maanden, nog vóór een operatie overwogen werd.

• Druk wegnemen: niet meer met gekruiste benen zitten, niet hurken of knielen, geen strakke kniebrace of elastische kous die ter hoogte van de kuitbeenkop knelt
• Enkel-voetorthese (peroneusveer): een lichte spalk die de voet optilt bij het stappen. Ze geneest de zenuw niet, maar maakt veilig en vlot stappen mogelijk en voorkomt vallen en verkorting van de kuitspier terwijl de zenuw herstelt
• Kinesitherapie: stappen oefenen, evenwicht, kracht van de omliggende spieren onderhouden, rekken van de kuitspier zodat de enkel soepel blijft
• Onderliggende oorzaak aanpakken: suikerziekte goed regelen, gewichtsverlies niet te snel laten verlopen, voldoende eiwitten en vitamines bij een dieet

Wanneer een operatie bespreken?

Herstelt de klapvoet niet binnen zes tot veertien weken, dan bespreken we een operatie. Eerlijk is eerlijk: of een operatie op dat moment beter is dan verder afwachten met oefentherapie, is wetenschappelijk niet bewezen. Een Belgische gerandomiseerde studie die beide vergeleek (FOOTDROP, 2026) moest vroegtijdig stoppen omdat te weinig patiënten konden deelnemen, mede door het hoge spontane herstel; bij de 26 behandelde patiënten was er na negen maanden geen verschil in wandelafstand, en de patiënten zonder operatie herstelden gemiddeld sneller. Grote observationele reeksen tonen goede resultaten in beide groepen: ongeveer 85 op 100 na een operatie en ongeveer 80 op 100 zonder.

Daarom hangt de beslissing af van uw situatie: een duidelijke beknellingsplaats op echografie, tekenen van zenuwvezelschade op het EMG zonder enig herstel na drie maanden, een cyste of ander letsel dat op de zenuw drukt, of hevige pijn ter hoogte van de zenuw zijn argumenten om te opereren. Wachten tot na een jaar is in ieder geval nadelig: na twaalf maanden klapvoet zijn de resultaten van een operatie duidelijk slechter.

Hoe verloopt de operatie?

De ingreep heet een decompressie of neurolyse van de nervus peroneus. Via een snede van enkele centimeters aan de buitenzijde van de knie, net onder de kuitbeenkop, worden de bindweefselbanden en de spierrand die de zenuw afknellen doorgenomen, zodat de zenuw over haar hele traject vrij ligt. Een eventuele cyste wordt in dezelfde ingreep verwijderd. De operatie duurt doorgaans minder dan een uur, gebeurt onder algemene of regionale verdoving en meestal in dagchirurgie of met één overnachting. De zenuw zelf wordt niet doorgesneden of verlegd.

Zenuwvezels die beschadigd waren, moeten nadien opnieuw uitgroeien tot de spier, ongeveer één millimeter per dag. Het herstel van de voetheffers na een operatie kan daarom enkele weken tot vele maanden duren; in de grootste reeks bedroeg de gemiddelde hersteltijd ongeveer drie maanden.

Wat zijn de risico's?

Nabloeding, infectie, een gevoelig litteken en tijdelijke gevoelsvermindering rond de snede. Zeldzaam: letsel van de zenuw of van een gevoelstak, of het uitblijven van herstel ondanks een geslaagde vrijmaking, vooral wanneer de zenuw lang en ernstig beschadigd was. In het recente Belgische onderzoek had 2 op 14 geopereerde patiënten een complicatie, geen ervan ernstig. Een lang bestaand gevoelsverlies herstelt vaak maar gedeeltelijk.

Hoe verloopt het herstel?

Stappen mag vanaf de eerste dag, met de orthese zolang de voet nog niet optilt. De hechtingen worden na twee weken verwijderd; autorijden kan zodra u de rechtervoet veilig kunt gebruiken, met een klapvoet rechts dus pas als de voetheffers terugkeren. Kinesitherapie wordt verdergezet om de spieren te oefenen zodra ze opnieuw aangestuurd worden. Het EMG kan na enkele maanden herhaald worden om het herstel te documenteren. Blijft de voetheffing na een tot twee jaar uit, dan bestaan er orthopedische ingrepen (peesverplaatsing) die het stappen kunnen verbeteren; die worden in overleg met de orthopedist besproken.

Veelgestelde vragen