Ulnariscompressie

Wat is een beknelling van de nervus ulnaris?

De nervus ulnaris loopt aan de binnenkant van de elleboog door een smalle tunnel, vlak achter het bot: de plek die iedereen kent als het "telefoonbotje". Bij het plooien van de elleboog wordt die tunnel nauwer en komt de zenuw onder spanning. Raakt de zenuw daar bekneld, dan spreken we van een cubitaletunnelsyndroom of ulnariscompressie. Na het carpaletunnelsyndroom is dit de meest voorkomende zenuwbeknelling in de arm.

Uitlokkende factoren zijn langdurig geplooide ellebogen (telefoneren, slapen met gebogen arm), steunen op de elleboog, een vroegere elleboogbreuk of artrose, en bij sommige mensen een zenuw die bij het plooien over het bot verspringt. Vaak is er geen duidelijke oorzaak.

Welke klachten geeft het?

• Tintelingen of een doof gevoel in de pink en de helft van de ringvinger, vaak 's nachts of bij een geplooide elleboog (telefoneren, fietsen, autorijden, lezen in bed)
• Pijn of een elektrisch gevoel aan de binnenzijde van de elleboog, soms uitstralend naar de onderarm
• Later: krachtsverlies in de hand, onhandigheid bij fijne bewegingen (knopen sluiten, sleutel omdraaien), moeite om de pink bij de andere vingers te houden
• In gevorderde gevallen: slinken van de spieren tussen duim en wijsvinger en in de handpalm

Krachtsverlies en spierverdunning zijn een belangrijk signaal: ze wijzen op langdurige zenuwschade en zijn een reden om niet langer af te wachten.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Het klachtenpatroon is vaak al duidelijk tijdens het klinisch onderzoek: welke vingers tintelen, of de klachten uitgelokt worden door plooien van de elleboog, en of er al krachtsverlies is. Een zenuwgeleidingsonderzoek (EMG) bevestigt de diagnose, lokaliseert de beknelling ter hoogte van de elleboog, geeft een beeld van de ernst en sluit andere oorzaken uit, zoals een beknelling in de nek, ter hoogte van de pols of een algemene zenuwaandoening. Een echografie van de zenuw kan tonen of de zenuw verdikt is of verspringt. Een MRI is enkel nodig bij twijfel over de oorzaak.

Moet dit geopereerd worden?

Niet meteen. Bij milde tot matige klachten zonder krachtsverlies is een niet-operatieve aanpak de eerste stap, gedurende ongeveer drie maanden:

• Uitleg over de zenuw en wat de klachten uitlokt
• Vermijden van langdurig geplooide ellebogen en van steunen op de elleboog; aanpassen van slaaphouding en werkplek
• Eventueel een nachtspalk of een opgerolde handdoek rond de elleboog, zodat de arm 's nachts niet geplooid blijft

Met die maatregelen verbetert ongeveer 8 op 10 patiënten met milde klachten; bij matige tot ernstige beknelling is dat minder dan de helft. Het bewijs voor een spalk of zenuwoefeningen bovenop goede uitleg is beperkt: in het enige vergelijkende onderzoek deden patiënten met alleen uitleg en houdingsadvies het even goed. Een infiltratie met cortisone heeft bij deze zenuw geen bewezen meerwaarde.

Een operatie wordt voorgesteld wanneer de klachten ondanks die maatregelen aanhouden, wanneer het EMG een duidelijke beknelling toont, of wanneer er krachtsverlies of spierverdunning optreedt. In dat laatste geval wachten we niet: hoe langer de zenuw bekneld blijft, hoe kleiner de kans op volledig herstel.

Welke operaties zijn er?

Eenvoudige vrijmaking (release, decompressie in situ)

Bij de meeste patiënten volstaat het om de zenuw ter plaatse te bevrijden. Via een kleine snede aan de binnenzijde van de elleboog worden de bindweefselbanden die de zenuw afknellen doorgenomen; de zenuw zelf blijft op zijn natuurlijke plaats. Een ingreep van 20 à 30 minuten, in dagchirurgie, onder lokale, regionale of algemene verdoving. Dit is de kleinste ingreep met het snelste herstel, en de techniek waaraan de richtlijnen de voorkeur geven.

Verlegging van de zenuw (anterieure transpositie)

Bij een minderheid van de patiënten verspringt de zenuw bij het plooien van de elleboog over het bot, of keren de klachten terug na een eerdere release. Dan wordt de zenuw uit zijn tunnel gehaald en vóór het bot in een nieuw, beschermd traject gelegd: onder de huid (subcutaan) of onder de buigspieren van de onderarm (submusculair). Het is een uitgebreidere ingreep (± 60 à 90 minuten) met een langer herstel, en ze wordt voorbehouden voor die specifieke situaties.

Wat zegt het onderzoek?

Gerandomiseerde studies tonen geen verschil in resultaat tussen een eenvoudige release en een transpositie: na zes tot twaalf maanden is ongeveer 7 op 10 patiënten duidelijk verbeterd, ongeacht de techniek. Na een transpositie zijn er wel meer wondproblemen (ongeveer 1 op 9 tegenover 1 op 27 na een release). Daarom kiezen we standaard voor de release, en voor een transpositie enkel als daar een duidelijke reden voor is. Welke van beide bij u aangewezen is, blijkt uit het klinisch onderzoek en het EMG en wordt vooraf met u besproken.

Wat zijn de risico's?

Nabloeding, infectie, een gevoelig litteken en tijdelijke gevoelsvermindering van de huid rond de snede (door prikkeling van een klein gevoelstakje) komen het vaakst voor. Zeldzamer: het aanhouden of terugkeren van de klachten, een zenuw die na een release toch begint te verspringen, en bij een transpositie een klein risico op doorbloedingsproblemen van de zenuw. Een lang bestaand doof gevoel of spierverlies herstelt niet altijd volledig, ook niet na een geslaagde ingreep.

Hoe verloopt het herstel?

Na een release: de hand mag onmiddellijk gebruikt worden voor lichte activiteiten. Bureauwerk en autorijden na enkele dagen tot een week; zwaardere belasting na drie à vier weken.

Na een transpositie: de elleboog wordt de eerste twee à drie weken relatief ontzien, soms met een afneembare spalk, gevolgd door geleidelijke mobilisatie en zo nodig kinesitherapie. Volledige belasting doorgaans na zes à acht weken.

Voor beide geldt: tintelingen en nachtelijke klachten verbeteren vaak snel, maar een zenuw herstelt traag, ongeveer één millimeter per dag. Bij langdurige beknelling kan het volledige herstel vele maanden duren, en bij ernstige, lang bestaande schade herstelt het gevoel of de kracht soms niet volledig. Het eerste doel van de operatie is dan verdere achteruitgang stoppen.

Veelgestelde vragen