Hydrocephalus (waterhoofd).
Wat is hydrocephalus?
In en rond de hersenen circuleert voortdurend hersenvocht, dat wordt aangemaakt, rondstroomt en weer wordt opgenomen. Raakt dat evenwicht verstoord — door een blokkage in de circulatie of een gestoorde opname — dan hoopt het vocht zich op in de hersenkamers en neemt de druk toe. Dat noemen we hydrocephalus. Het treft niet alleen kinderen: ook bij volwassenen en ouderen komt het voor.
Welke klachten geeft hydrocephalus?
Bij acute drukverhoging: hoofdpijn, misselijkheid, sufheid en wazig zicht — een situatie die snelle behandeling vraagt. Bij ouderen bestaat daarnaast een sluipende vorm (normaledrukhydrocephalus of NPH) met een typisch drietal klachten: steeds moeizamer stappen met kleine, schuifelende pasjes, geheugenproblemen en verlies van controle over het plassen. Omdat deze klachten vaak aan "gewoon ouder worden" worden toegeschreven, wordt NPH geregeld laat herkend — terwijl het één van de weinige behandelbare oorzaken van die combinatie is.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Met beeldvorming van de hersenen (CT of MRI), aangevuld met een proefdrainage: via een lumbaalpunctie wordt tijdelijk hersenvocht afgelaten om te zien of het stappen en denken verbeteren. Verbetert u duidelijk, dan voorspelt dat een goed resultaat van de behandeling.
Hoe wordt hydrocephalus behandeld?
De meest gebruikte behandeling is een shunt: een dun slangetje met een instelbaar klepje dat het teveel aan hersenvocht van de hersenkamers naar de buikholte afvoert, waar het lichaam het opneemt. Het systeem zit volledig onderhuids en is van buitenaf onzichtbaar; het klepje kan nadien pijnloos door de huid heen bijgeregeld worden. Bij bepaalde vormen, waarbij een vernauwing de circulatie blokkeert, kan een endoscopische ingreep (derde ventriculostomie) een shunt overbodig maken: via een kleine opening wordt met een camera een nieuwe doorgang voor het hersenvocht gemaakt. Welke behandeling past, hangt af van de oorzaak — dat wordt op basis van uw beeldvorming met u besproken.
Hoe verloopt het herstel?
Het plaatsen van een shunt is een relatief korte ingreep met doorgaans enkele dagen ziekenhuisverblijf. Bij NPH verbetert het stappen vaak als eerste, soms al na dagen; geheugen en continentie volgen trager en niet altijd volledig — hoe vroeger behandeld, hoe groter de winst.
Wat zijn de risico's?
Naast de algemene operatierisico's: verstopping of infectie van de shunt (die dan vervangen wordt) en over- of onderdrainage, meestal bij te regelen via het instelbare klepje. U en uw omgeving krijgen duidelijke instructies over welke signalen aandacht vragen.
Veelgestelde vragen
Is een shunt zichtbaar? Nee — het volledige systeem ligt onder de huid.
Gaat de shunt levenslang mee? Vaak wel; bij problemen kan hij hersteld of vervangen worden. Regelmatige opvolging hoort erbij.
Mijn ouder familielid stapt steeds slechter en wordt vergeetachtig — kan dit NPH zijn? Dat is precies de combinatie waarbij aan NPH gedacht moet worden. Een scan en proefdrainage geven uitsluitsel — en in tegenstelling tot veel andere oorzaken is deze behandelbaar.
Herkent u deze klachten bij uzelf of een naaste? Bespreek het met de huisarts of maak een afspraak voor verdere evaluatie. [Afspraak maken]
Fig. A. Voorbeeld van plaatsing van het shuntsysteem. 1: Katheter die in de hersenkamers geplaatst wordt waar het vocht grotendeels wordt aangemaakt. 2: Klepsysteem die via een externe magneet ingesteld kan worden. Meer open = meer afloop. Minder open = minder afloop. 3: Er is ook een reservoir aanwezig waar getest kan worden of de shunt nog goed werkt. 4: De katheter is een zeer dun buisje die met een speciaal systeem onderhuids geplaatst wordt en in het buikvlies wordt geplaatst, waar het hersenvocht meestal zonder problemen opgenomen wordt.