home > behandelingen > hersenbiopsie

Hersenbiopsie

Het nemen van een weefselstaal van de hersenen

< 1 uurDuur van een stereotactische naaldbiopsie, meestal onder algemene verdoving.
1–2 nachtenGebruikelijke opname, met een controlescan vóór het ontslag.
> 9 op 10Biopsies die een bruikbare diagnose opleveren. Bij ongeveer 1 op 15 is het staal niet sluitend.
1–2 wekenTot het definitieve weefselresultaat. Moleculaire testen kunnen enkele weken extra vragen.

Wat is een hersenbiopsie?

Bij een hersenbiopsie wordt een klein stukje weefsel uit een afwijking in de hersenen weggenomen om het onder de microscoop en met moleculaire testen te onderzoeken. Het doel is niet de afwijking te verwijderen, maar te weten wat het precies is. Die kennis bepaalt de verdere behandeling.

Doorsnede van het hoofd van voren gezien. Via een klein boorgaatje in de schedel wordt een dunne naald langs een geplande baan naar een diepgelegen letsel gebracht.

Waarom wordt een biopsie voorgesteld?

Een MRI-scan toont dat er een afwijking is, maar vaak niet met zekerheid welke. Een hersentumor, een ontsteking, een infectie of een uitzaaiing kunnen op beeldvorming sterk op elkaar lijken, terwijl de behandeling totaal verschillend is. In reeksen van diepe letsels blijkt de diagnose op basis van MRI alleen in ongeveer 15 tot 20 op 100 gevallen niet overeen te komen met het weefselonderzoek.

MRI-doorsnede van de hersenen met een afwijking diep in de hersenen. — MRI met een tumor diep in de hersenen (hier bleek het na biopsie een glioblastoom). Op de beelden alleen is niet altijd met zekerheid te zeggen wat het is. Een biopsie levert een klein stukje weefsel op, zodat de patholoog de juiste diagnose kan stellen en de behandeling daarop kan worden afgestemd. Beeld: Hellerhoff, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.

Een biopsie wordt vooral voorgesteld wanneer:

er een weefseldiagnose nodig is en een volledige verwijdering (nog) niet aangewezen is;
de afwijking niet veilig volledig te verwijderen is, bijvoorbeeld omdat ze diep ligt of in een gebied dat belangrijke functies aanstuurt (spraak, beweging, zicht);
er meerdere afwijkingen zijn en de oorsprong onduidelijk is;
de vermoedelijke diagnose een aandoening is die niet chirurgisch behandeld wordt, zoals een lymfoom of een ontsteking of infectie, en de behandeling pas kan starten na bevestiging;
de patiënt in een conditie is waarbij een grote operatie te belastend zou zijn.

Is de afwijking wél veilig te verwijderen, dan is een volledige verwijdering meestal te verkiezen boven een biopsie: dat geeft tegelijk de diagnose en de behandeling. Vermoeden we een lymfoom, dan vragen we om cortisone (dexamethason) zo mogelijk uit te stellen tot na de biopsie: cortisone doet lymfoomcellen snel verdwijnen en kan het staal onbruikbaar maken.

Hoe verloopt de ingreep?

De meest gebruikte techniek is de stereotactische naaldbiopsie met neuronavigatie: een dunne naald wordt, geleid door de computer, via een klein gaatje in de schedel tot in de afwijking gebracht.

Neuronavigatie. Neuronavigatie werkt als een gps voor de hersenen. Vóór de ingreep wordt een MRI gemaakt; in de operatiezaal koppelt de computer die beelden aan uw hoofd. Een camera volgt de instrumenten aan de hand van kleine reflecterende bolletjes, zodat de chirurg op elk moment op het scherm ziet waar de naaldpunt zich in uw hersenen bevindt, met een nauwkeurigheid van enkele millimeters. Dr. Lavrysen werkt met een navigatiesysteem van de nieuwste generatie, waarmee het traject tijdens de ingreep zo nodig nog bijgestuurd kan worden.

Vier MRI-beelden op een navigatiescherm: van boven, van voren en van opzij, met een rood omlijnde afwijking en een kruis op het doelpunt; een vierde beeld toont het doelpunt op een andere MRI-reeks. — **Planning op het navigatiescherm.** Dezelfde MRI wordt in drie richtingen getoond: van boven (A), van voren (B) en van opzij (C). De rode lijn omlijnt de afwijking; het kruis bij de paarse pijl is het gekozen doelpunt. Op een tweede MRI-reeks (D) wordt nagekeken of dat doelpunt in het meest verdachte deel ligt. Van daaruit berekent de computer een veilig traject naar de huid, weg van bloedvaten en belangrijke hersengebieden.

Tekening van een dunne biopsienaald met twee reflecterende bolletjes, die via een klein gaatje in de schedel in de hersenen wordt gebracht. — **Een genavigeerde biopsienaald.** De reflecterende bolletjes op de naaldhouder worden door een camera in de operatiezaal gevolgd. Zo toont de computer op elk moment waar de punt van de naald zich bevindt, op de MRI van de patiënt zelf, terwijl de naald langs het geplande traject tot in de afwijking wordt gebracht.

Planning: op basis van een recente MRI wordt met computernavigatie een veilig traject berekend naar de afwijking, langs bloedvaten en belangrijke hersengebieden.
Ingreep: onder algemene verdoving, soms plaatselijke verdoving met lichte sedatie, wordt via een kleine huidsnede een gaatje van enkele millimeters in de schedel gemaakt. Een fijne naald wordt langs het geplande traject tot in de afwijking gebracht, waar enkele kleine weefselstalen worden genomen, vaak op verschillende dieptes.
Controle: het weefsel wordt tijdens de ingreep al kort door de patholoog bekeken om na te gaan of het staal representatief is. Is dat niet zo, dan wordt bijgenomen. Dit halveert ruwweg het aantal biopsies zonder diagnose. De huid wordt gesloten met enkele hechtingen of nietjes.

De ingreep duurt meestal minder dan een uur. Meestal volgt een controlescan en een opname van één tot twee nachten.

Bij een afwijking dicht onder het hersenoppervlak kan ook een open biopsie gebeuren via een iets grotere opening, waarbij het weefsel onder direct zicht met de microscoop wordt weggenomen.

Wat zijn de mogelijke risico's?

Een hersenbiopsie is een kleine ingreep, maar niet zonder risico. De cijfers hieronder komen uit grote reeksen en overzichtsstudies van stereotactische biopsies.

Bloeding op de biopsieplaats: een klein bloedinkje dat alleen op de controlescan te zien is en geen klachten geeft, komt voor bij ongeveer 15 tot 20 op 100. Een bloeding die klachten veroorzaakt (zwakte, spraakstoornis, sufheid) bij ongeveer 1 op 20; die uitval is meestal tijdelijk.
Blijvende uitval door een bloeding of door beschadiging van hersenweefsel: ongeveer 1 tot 2 op 100.
Overlijden als gevolg van de ingreep, bijna altijd door een grote bloeding: ongeveer 1 op 100 in oudere reeksen, minder in recente.
Epileptische aanval na de ingreep, bij een klein aantal patiënten.
Infectie van de wonde: zeldzaam.
Geen sluitende diagnose: bij ongeveer 1 op 15 is het staal te klein of niet representatief, en is een tweede biopsie of een andere aanpak nodig.

Het risico hangt af van de ligging van de afwijking (diepe letsels bloeden vaker en leveren vaker geen diagnose), van het vermoedelijke type (lymfomen en sterk doorbloede tumoren bloeden vaker), van bloedverdunners en van uw algemene conditie. Dit bespreken we vooraf.

Herstel en resultaat

De meeste patiënten zijn na één tot twee dagen weer thuis en hervatten snel hun gewone activiteiten. Hoofdpijn en vermoeidheid kunnen enkele dagen aanhouden. De hechtingen worden na ongeveer tien dagen verwijderd.

Een voorlopig resultaat is vaak na enkele dagen bekend; het definitieve resultaat van het weefselonderzoek volgt na één tot twee weken. Bij tumoren gebeurt meestal ook een moleculair onderzoek (bijvoorbeeld op IDH-mutatie, 1p/19q of MGMT), dat langer kan duren maar volgens de huidige classificatie noodzakelijk is om het type tumor en de beste behandeling te bepalen. Het resultaat wordt in een multidisciplinair oncologisch overleg besproken en daarna met u.

Veelgestelde vragen

Waarom wordt de afwijking niet meteen volledig verwijderd?

Omdat dat niet altijd veilig kan, of omdat de vermoedelijke diagnose een aandoening is die niet met een operatie behandeld wordt. Een biopsie geeft dan de zekerheid die nodig is om de juiste behandeling te starten, met een kleiner risico.

Voel ik iets van de ingreep?

Nee, de ingreep gebeurt onder verdoving. Hersenweefsel zelf heeft geen pijngevoel. Nadien kan de wonde wat gevoelig zijn en is hoofdpijn mogelijk.

Wordt mijn hoofd geschoren?

Alleen een kleine zone rond de huidsnede, meestal enkele centimeters.

Kan de naald een bloedvat raken?

Het traject wordt vooraf zo gepland dat bloedvaten vermeden worden. Een bloeding blijft het belangrijkste risico, maar is meestal klein en zonder gevolgen; een bloeding met klachten komt bij ongeveer 1 op 20 voor.

Wat als het staal geen diagnose oplevert?

Dat komt bij ongeveer 1 op 15 voor. Dan bespreken we of een tweede biopsie, een andere techniek of verdere opvolging met beeldvorming het meest zinvol is.

Kan een biopsie de tumor doen verspreiden?

Bij hersentumoren is dat, in tegenstelling tot wat soms gevreesd wordt, geen relevant risico.

Hoe lang duurt het voor ik het resultaat ken?

Een voorlopig resultaat is vaak na enkele dagen bekend, het definitieve na één tot twee weken. Moleculaire testen kunnen enkele weken extra vragen.

Verwante behandelingen

Alle behandelingen →